Ontstaan van het Montrealprotocol van 1987 - wat is het en hoe kwam het tot stand?
Het Montrealprotocol is een internationale overeenkomst ondertekend in 1987 met als doel de ozonlaag van de Aarde te beschermen. Het werd aangenomen als reactie op de destijds opkomende speculaties – en later ook wetenschappelijke bewijzen – dat bepaalde chemische stoffen, vooral cfk's (CFK's) en halonen, de afbraak van ozon in de stratosfeer veroorzaakten. De ontdekking van het zogenaamde ozongat boven Antarctica werd een impuls voor snelle actie op wereldwijde schaal. Antarctica had eerder een van de dikste ozonlagen - omdat het een continent was zonder fabrieken, steden of schoorstenen.
De koelbranche was veel minder geavanceerd, en warmtepompen stonden nog in hun kinderschoenen. De bepalingen van het pact moesten dus van invloed zijn op de ontwikkeling van de warmtepomp- en airconditioningsector.
Welke landen hebben het Montrealprotocol ondertekend
Het Montrealprotocol werd in eerste instantie ondertekend door 46 landen, maar in de loop van de tijd hebben alle VN-lidstaten zich erbij aangesloten. In deze situatie was het moeilijk te omzeilen, bijvoorbeeld door de productie van oudere schadelijke koelmiddelen naar andere landen te verplaatsen.
Uiteindelijk werd de overeenkomst het enige internationale verdrag in de geschiedenis dat door 100% van de landen in de wereld is geratificeerd – momenteel zijn 197 landen partij (inclusief de Europese Unie als een afzonderlijke entiteit). Interessant is dat zelfs Noord-Korea de overeenkomst heeft ondertekend (in 1995), een land dat weigert welke internationale overeenkomsten dan ook te ondertekenen - hoewel de controle op de naleving door hen vrij zwak is.
Tot de eerste ondertekenaars behoorden onder meer: de Verenigde Staten, Canada, Japan, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, West-Duitsland (toen de BRD), Italië, de USSR – en ook de Nederland en België. De initiatiefnemer en het land dat wordt beschouwd als de bedenker van het idee, dat ook verdiensten had voor het vinden van een consensus, was Canada, wat verklaart waarom de overeenkomst uiteindelijk juist in Montreal, op Canadees grondgebied, werd ondertekend.
Belangrijkste bepalingen van het Montrealprotocol van 1987
Het Montrealprotocol introduceerde een tijdschema voor de geleidelijke beperking en uiteindelijk de volledige uitfasering van de productie en het gebruik van stoffen die de ozonlaag afbreken (Ozone Depleting Substances - ODS). Hiertoe behoorden onder andere chloorfluorkoolwaterstoffen (CFK's), waterstofchloorfluorkoolwaterstoffen (HCFK's) en gebromeerde halonen. Het document voorzag ook in technische en financiële steun voor ontwikkelingslanden, zodat zij konden overschakelen op veiligere technologieën.
Elk van de ondertekenende landen moest daarom wetgeving invoeren gericht op het beperken van bijvoorbeeld schadelijke koelmiddelen. Ze werden niet onmiddellijk uitgefaseerd, maar er werd een tijdschema opgesteld voor wanneer ze mogen worden gedistribueerd, vanaf wanneer ze onder een gedeeltelijk distributieverbod vallen, vanaf wanneer een volledig verbod, enz. Elk land moest dit individueel doen, afgestemd op de specificiteit van zijn markt, maar door het protocol te ondertekenen, bevestigde het de algemene termijnen en aanbevelingen te accepteren.
Het vonnis was geveld - dat wil zeggen de belofte om bijvoorbeeld de oudste en schadelijkste koelmiddelen zoals R22 uit te faseren.
Impact op de koelbranche
De koel- en airconditioningbranche was een van de sectoren die het hardst werden getroffen door de veranderingen, omdat CFK's en HCFK's veelvuldig werden gebruikt als koelmiddelen. Dit moest veranderingen teweegbrengen. Het dwong tot intensief onderzoek naar alternatieve stoffen die de ozonlaag niet afbreken, of deze minder aantasten. Als gevolg daarvan verschenen er nieuwe generaties koelmiddelen op de markt, zoals HFC's (bijv. R134a, R407C, R410A), die een nul ozonafbrekend potentieel hadden (ODP = 0). Deze nieuwe koelmiddelen bepaalden vanaf de jaren 90 de richting waarin de branche zou gaan - niet alleen warmtepompen of airconditioners, maar ook koelkasten, vriezers, enz. Het Montrealprotocol had een enorme impact op de koelbranche - eigenlijk zijn R134a, R410a en R407c - koelmiddelen die hun positie aan deze overeenkomst te danken hadden.
Technologische en milieuconsequenties
Hoewel HFC's effectieve vervangers bleken te zijn, werd later aangetoond dat ze een hoog broeikaspotentieel (GWP) hebben. Hierdoor evolueerde het milieubeleid verder – in de richting van het beperken van de uitstoot van broeikasgassen in het kader van nieuwe regelgeving, zoals de EU-verordening over F-gassen of het Akkoord van Parijs. De branche moest daarom investeren in nog nieuwere koelmiddelen met een laag GWP, zoals R32, R1234yf of natuurlijke koelmiddelen zoals CO₂ en propaan.
Betoekenis van het Montrealprotocol vandaag - jaren later
Het Montrealprotocol wordt beschouwd als een van de meest succesvolle milieuovereenkomsten in de geschiedenis. Dankzij de implementatie ervan is het gelukt de uitstoot van ozonafbrekende stoffen aanzienlijk te beperken, en wetenschappers voorspellen dat de ozonlaag mogelijk in de tweede helft van de 21e eeuw terugkeert naar de staat van vóór de jaren 80. In de koelbranche is het een symbool geworden van mondiale mobilisatie en een bewijs dat gezamenlijke actie tastbare resultaten kan opleveren, zowel voor het milieu als voor de economie.
BLOG:
Laat een reactie achter